کلیات ویروس شناسی
ويروئيد ها :
اسيد هاي نوكلوئيك فاقد كپسيد كه فقط در گياهان بيماري زا مي باشند . ويروئيد ها مولكول هاي RNA تك رشته اي حلقوي مسدود شده مي باشند.و RNA ويروئيد ها هيچ محصول پروتئيني را كد نمي كند.
پريون ها:
عوامل عفوني كوچك فاقد اسيد نوكلوئيك و تشكيل شده از پروتئين مي باشند. پريون ها در برابر غير فعال شدن در برابر اشعه UV و گرما و فرمالدئيد مقاوم مي باشند. پريون ها ايجاد بيماري هاي آنسفالوپاتي هاي اسفنجي شكل قابل انتقال را مي نمايند.اين بيماري ها شامل : كرو – كورفلتز جاكوب و اسكرابي مي باشد.
٭ اغلب ويروس هاي كه تقارن چند وجهي دارند،شكل چند وجهي ندارند وظاهر كروي دارند.
٭ اغلب ويروس هاي كه تقارن چند وجهي دارند،حاوي بعضي از ذرات خالي هستند كه در آن ها اسيد نوكلوئيك ويروس وجود ندارد.اما در ويروس هاي كه تقارن مارپيچي دارند،يك واكنش مارپيچي متقابل دوره اي در ميان كپسيد و اسيد نوكلوئيك وجود دارد كه در اين مورد امكان بوجود آمدن ذره توخالي نيست.
٭ در پاكس ويروس ها جسم مركزي ويروس حاوي يك سيستم نسخه برداري معكوس مي باشد.
٭ اسيد نوكلوئيك ويروس را مي توانيم بر اساس محتواي گوانين و سيتوزين (G+C) مشخص كنيم.
٭ انولوپ يا پوشش ليپيدي در هنگامي كسب مي شود كه نوكلئوكپسيد ويروس در جريان بلوغ خود از غشاء سلول جوانه مي زند.محتواي فسفوليپيد اختصاصي يك پوشش ويريون به تيپ اختصاصي غشاء ويريون كه فرآيند جوانه زدن از آن صورت گرفته است بستگي دارد.همواره پروتئين هاي گليكوزيله ويروس از سطح پوشش ويروس به بيرون برجسته شده و در سطح خارجي ذره ويروس نمايان مي شود.در زير پوشش ويروس پروتئين هاي گليكوزيله نشده اي وجود دارند كه پوشش ويروس را به محتويات زيرين آن درگير مي كنند.
٭منشاء انولوپ ويروس ازسلول ميزبان است و منشاء فسفوليپيد انولوپ نيز از سلول ميزبان مي باشد . منشاء گليكوپروتئين هاي موجود در انولوپ از خود ويروس مي باشد و توسط ژنوم ويروس كد مي شود .منشاء قند موجود در گليكوپروتئين انولوپ از سلول ميزبان مي باشد.
٭ گليكوپروتئين هاي سطحي در يك ويروس پوشش دار ذره ويروس را به گيرنده سلول متصل مي كند. علاوه بر اين در مرحله ادغام غشايي عفونت شركت مي كند. به لحاظ موقعيت گليكوپروتئين ها در سطح خارجي ويريون ،آن ها در اكثر مواقع در واكنش متقاطع ويروس با آنتي بادي خنثي كننده شركت مي كنند.بالا بودن ميزان قند در يك گليكوپروتئين ويروس ممكن است از خنثي شدن موثر يك ويروس توسط آنتي بادي خنثي كننده پيشگيري كند.
٭ ويروس هاي حاوي انولوپ به اتر و ساير حلال هاي آلي حساس مي باشند.
٭٭ آدنو ويروس ها سلول ها را به فاز تكثير مي برند ، پاپيلوما ويروس ها در سلول هاي لايه اپيدرم تكثير مي كنند و اين سلول ها در فاز تكثير مي باشند در نتيجه پاپيلوما ويروس ها سرعت تقسيم سلولي را افزايش مي دهند.
روش هاي شناسايي تكثير ويروس ها در كشت سلولي
- بروز اثرات سيتوپاتيك : شامل تشكيل نكروز ، سلول هاي غول آسا ، تشكيل واكوئل هاي سيتوپلاسمي
- ظهور پروتئين كد شونده توسط ويروس : پروتئين هماگلوتينين در ويروس آنفلونزا
- جذب سطحي گلوبول هاي قرمز در سطح سلول هاي عفوني يا هم ادزوربشن : ناشي از حضور هماگلوتينين كد شونده توسط ويروس .اين واكنش قبل از مثبت شدن اثرات سيتوپاتيك و گاهي در فقدان ظهور اثرات سيتوپاتيك اتفاق مي افتد.
- شناسايي اسيد نوكلوئيك اختصاصي ويروس از طريق PCR
- رشد ويروس در تخم مرغ جنين دار (SPF) : ويروس هاي آنسفاليت موجب مرگ جنين مي شود . هرپس ويروس ها و پاكس ويروس ها پلاك هاي در غشاء كوريوآلانتوئيك جنين جوجه ايجاد مي كنند. در ويروس انفلونزا هم آگلوتينين هاي در مايعات يا بافت هاي جنيني ايجاد مي شود.
٭ بسياري از ويروس هاي كه از غشاي سيتوپلاسمي بالغ مي شوند هم ادزوربشن را توليد مي كنند.
٭ اجسام انكلوزيون نسبت به يك ذره ويروس بسيار بزرگتر مي باشند و در اغلب موارد تمايل به جذب رنگ هاي اسيدي از قبيل ائوزين دارند. اجسام انكلوزيون در هرپس ويروس ها در هسته سلول و در پاكس ويروس هادر سيتوپلاسم سلول و در سرخك هم در هسته و هم در سيتوپلاسم تشكيل مي شوند. اجسام انكلوزيون در سايتو مگالوويروس در هسته و مقداري در سيتوپلاسم در اطراف هسته تشكيل مي شود.
٭ جسم نگري يك انكلوزيون بادي در سيتوپلاسم سلول هاي اعصاب مي باشد كه در بيماري هاري ارزش تشخيصي دارد.
٭ پديده اينترفرانس : حضور يك ويروس مانع فعاليت ويروس ديگر در سلول مي شود.اين ممانعت به سه علت ايجاد مي شود.
1- ويروس اول موجب اشغال گيرنده ( رتروويروس – انتروويروس)و يا تخريب گيرنده (اورتوميكسوويروس) مي شود.
2- ويروس اول با ويروس دوم در بدست آوردن ابزار تكثير سلولي رقابت مي كند.
3- ويروس اول باعث توليد اينترفرون مي شود.
روش هاي اندازه گيري تعداد ويروس ها
- روش هاي فيزيكي :شامل PCR كه در آن تعداد كپي هاي ژنوم را در يك نمونه تعيين مي كنند.در اين روش ژنوم هاي عفوني و غير عفوني هر دو شناسايي مي شوند.از روش هاي فيزيكي ديگر شامل RIA و ELISA و هم چنين روش هماگلوتيناسيون كه در آن تعداد كلي ويروس ها اندازه گيري مي شود.
- روش هاي بيولوژيكي: روش سنجش پلاك
٭ در بين ويروس هاي خانواده DNA شكل ويريون در هرپس ويروس ها كروي و در پاكس ويروس ها پيچيده و پاروويروس ها و پوليوما و پاپيلوما و آدنو و هرپس ويروس ها به صورت چند وجهي مي باشد.